Vaccine Covid-19 và thuốc ức chế miễn dịch: Chỉ định và chống chỉ định

PGS. TS. Hoàng Thị Lâm

Trưởng bộ môn Dị ứng Miễn dịch lâm sàng, Đại học Y Hà Nội

Trưởng khoa Dị ứng Miễn dịch Da liễu, Bệnh viện E

Đại dịch Covid-19 đã ảnh hưởng đến hàng triệu người trên toàn thế giới. Nhờ có vaccine, nên bước đầu đã có thể hạn chế được phần nào sự lây lan và mức độ nặng của bệnh. Những bệnh nhân mắc bệnh tự miễn, ung thư hoặc những bệnh nhân cần dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc thuốc sinh học là những người có hệ miễn dịch dễ bị tổn thương và cần được tiêm vaccine càng sớm càng tốt. Những bệnh nhân đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch như methotrexate, cyclophosphamide, mycophenolate, corticosteroid đường toàn thân hơn 1 tháng hoặc bệnh nhân dùng thuốc sinh học như kháng TNF, kháng thể đơn dòng kháng CD-20 là những người thuộc diện ưu tiên tiêm vaccine ngừa Covid -19. Coricosteroid đường toàn thân ảnh hưởng đến hiệu quả của vaccine chỉ khi phụ thuộc vào liều của thuốc. Với liều prednisolone hoặc tương đương >10mg/ngày thường kết hợp với suy giảm miễn dịch dịch thể. Rituximab và methotrexate làm giảm đáp ứng miễn dịch dịch thể đối với vaccine cúm mùa và vaccine phế cầu. Các thuốc gây ức chế đáp ứng tế bào lympho B sẽ không ảnh hưởng đến đáp ứng miễn dịch bẩm sinh cũng như đáp ứng tế bào T CD8, là đáp ứng miễn dịch trung tâm đối với việc loại bỏ SARS-CoV-2. Với những bệnh nhân sử dụng rituximab nên ngừng thuốc ít nhất 4 tuần trước khi sử dụng vaccine ngừa Covid-19. Hơn thế nữa, khả năng sản xuất kháng thể cũng bị ảnh hưởng quan sát thấy trong vòng 6 tháng kể từ khi truyền rituximab liều cuối cùng. Methotrexate có thể gây suy giảm miễn dịch dịch thể bằng các tương tác với các yếu tố hoạt hoá lympho B và làm tăng adenosine ức chế miễn dịch và tế bào B điều hoà. Đáp ứng miễn dịch đối với vaccine cải thiện một cách có ý nghĩa khi các bệnh nhân mắc bệnh tự miễn tạm dừng methotrexate 2 tuần sau khi sử dụng vaccine, mà không làm tăng mức độ hoạt động bệnh. Với cyclophosphamide cũng nên tạm dừng 2 tuần sau khi tiêm vaccine ngừa Covid-19. Các thuốc khác như azathioprine, mycophenolate mofetil cho thấy có giảm hiệu giá kháng thể sau khi sử dụng vaccine nhưng không vượt quá ngưỡng bảo vệ, nên không nhất thiết ngừng khi sử dụng vaccine. Thuốc sinh học TNF được khuyến cáo là không cần ngừng trong quá trình tiêm vaccine, bởi vì thuốc thậm chí còn làm giảm mức độ nặng và tỉ lệ nhập viện của bệnh nhân Covid-19.

Thuốc Khuyến cáo

1 Corticosteroid đường toàn thân Predinisolone hoặc tương đương <10mg /ngày, không cần ngừng thuốc

2 Methotrexate Ngừng tạm thời 2 tuần sau tiêm vaccine

3 Azathioprine, mycophenolate mofetil

Hydroxychloroquine, leflunomide và sulfasalazine Tiếp tục dùng thuốc trong khi tiêm vaccine

4 Kháng TNF Tiếp tục dùng thuốc trong khi tiêm vaccine

5 Kháng - CD20 Ngừng 4 tuần trước và 6 tháng sau khi tiêm vaccine

6 Ức chế JAK (Janus Kinase) Ngừng thuốc 1 tuần trước và sau khi tiêm vaccine